კლდის ჩამოშლა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გეოლოგიური საფრთხეა, რომელიც შეიძლება განვითარდეს როგორც ბუნებრივი პროცესების, ისე ადამიანის საქმიანობის შედეგად. ასეთი მოვლენები განსაკუთრებით ხშირია მთიან რეგიონებში, სადაც ფერდობები მაღალია და კლდოვანი მასივები მუდმივად განიცდის გარემოს ზემოქმედებას.
საქართველოში კლდეზვავი და ქვათაცვენა იმ სტიქიურ გეოლოგიურ პროცესებს შორისაა, რომლებსაც გარემოს ეროვნული სააგენტო რეგულარულად აკვირდება. გეოლოგიური მონიტორინგისა და შეფასებების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია შეგიძლიათ იხილოთ გარემოს ეროვნული სააგენტოს გეოლოგიურ ბიულეტენში.
1. კლდის ბუნებრივი გამოფიტვა
ყველა კლდე დროთა განმავლობაში კარგავს თავდაპირველ სიმტკიცეს. მზის სხივები, ტენიანობა, ქარი და ტემპერატურის მუდმივი ცვლილებები ქანებში მცირე ბზარებს აჩენს. ეს პროცესი წლების განმავლობაში გრძელდება და საბოლოოდ შეიძლება კლდის ნაწილის მოცილებით დასრულდეს.
2. ტემპერატურის მკვეთრი ცვლილება
დღისა და ღამის ტემპერატურის დიდი სხვაობა კლდის გაფართოებასა და შეკუმშვას იწვევს. თუ ამ პროცესს ზამთარში გაყინვა-დათბობის ციკლიც ემატება, ქანებში არსებული ბზარები სწრაფად ფართოვდება, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის ჩამოშლის რისკს.
3. წყლის ზემოქმედება
წვიმის, თოვლის დნობის ან მიწისქვეშა წყლების გავლენით კლდის ფენებში ტენი გროვდება. წყალი ამცირებს ქანების შორის კავშირს, ხოლო ძლიერი ნალექის შემდეგ შესაძლოა კლდის მასა საკუთარი სიმძიმის ქვეშ მოწყდეს.
4. მიწისძვრები და ვიბრაცია
სეისმური აქტივობა კლდის სტაბილურობაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. მიწისძვრის დროს წარმოქმნილმა ვიბრაციამ შეიძლება უკვე დასუსტებული კლდის მასა ჩამოანგრიოს. მსგავსი საფრთხეები განსაკუთრებით აქტუალურია სეისმურად აქტიურ რეგიონებში.
5. ფერდობის ძირის დაზიანება
ხშირად კლდის ზედა ნაწილი სტაბილურად გამოიყურება, თუმცა მისი ქვედა ნაწილი მდინარის, ზღვის ტალღების ან სხვა ბუნებრივი პროცესების შედეგად თანდათან იშლება. როდესაც კლდე კარგავს საყრდენს, მისი ჩამოშლის ალბათობა მნიშვნელოვნად იზრდება.
6. სამშენებლო და სამთო სამუშაოები
ადამიანის საქმიანობაც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია. გზების გაყვანის, გვირაბების მშენებლობის, კარიერების დამუშავებისა და აფეთქებითი სამუშაოების დროს კლდის ბუნებრივი წონასწორობა შეიძლება დაირღვეს, განსაკუთრებით მაშინ, თუ წინასწარი საინჟინრო-გეოლოგიური კვლევა არ ჩატარებულა.
7. მცენარეული საფარის შემცირება
ფესვთა სისტემა ნიადაგისა და ზედაპირული ქანების სტაბილურობას უწყობს ხელს. ტყის გაჩეხვის, ხანძრის ან სხვა მიზეზით მცენარეული საფარის შემცირების შემდეგ ფერდობები უფრო მოწყვლადი ხდება როგორც ეროზიის, ისე კლდის ჩამოშლის მიმართ.
როგორ შეიძლება საფრთხის შეფასება?
კლდის ჩამოშლის რისკის შეფასება მხოლოდ ვიზუალური დათვალიერებით ყოველთვის შესაძლებელი არ არის. სპეციალისტები იყენებენ გეოლოგიურ კვლევებს, ფერდობის მონიტორინგს, ბზარების ანალიზს და სხვადასხვა საინჟინრო მეთოდს, რათა განსაზღვრონ ტერიტორიის უსაფრთხოება.
საქართველოში გეოლოგიური მონიტორინგი და საფრთხეების შეფასება გარემოს ეროვნული სააგენტოს ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაა. დამატებითი ინფორმაცია ხელმისაწვდომია გეოლოგიის დეპარტამენტის ოფიციალურ გვერდზე.
როგორ შევამციროთ რისკი?
თუ ტერიტორია კლდოვანი ფერდობის სიახლოვეს მდებარეობს, მნიშვნელოვანია:
- რეგულარულად ჩატარდეს გეოლოგიური შეფასება;
- არ განხორციელდეს თვითნებური გათხრები;
- შენარჩუნდეს მცენარეული საფარი;
- ძლიერი ნალექისა და მიწისძვრის შემდეგ მოხდეს ფერდობის დამატებითი შემოწმება;
- საჭიროების შემთხვევაში მოეწყოს დამცავი ბადეები, საყრდენი კედლები ან სხვა საინჟინრო კონსტრუქციები.
კლდის ჩამოშლა უმეტეს შემთხვევაში ერთი მიზეზით არ არის გამოწვეული. ბუნებრივი გამოფიტვა, წყლის ზემოქმედება, ტემპერატურის ცვლილება, მიწისძვრები, ეროზია და ადამიანის საქმიანობა ერთმანეთთან ერთად მოქმედებს და ზრდის საფრთხეს. სწორედ ამიტომ მაღალი რისკის ზონებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს გეოლოგიურ კვლევებს, მონიტორინგსა და დროულ პრევენციულ ღონისძიებებს
